Azərbaycanda dərində yatan çöküntülərin neftqazlılıq perspektivləri (palçıq vulkanları məlumatlarına görə)
Xülasə
Azərbaycan dünyada ən çox palçıq vulkanlarının olduğu regionlardan biridir. Hər il burada 3-5 quru və dəniz vulkanı püskürür. Püskürmə nəticəsində yer səthinə çıxarılan müxtəlif yaşlı süxurların arasında neftlə doymuşlarına da rast gəlinir ki, onların tərkibindəki üzvi maddə xüsusi maraq kəsb edir. Məqalə, neftqazlılıqla əlaqə baxımından süxurların tərkibindəki üzvi maddənin geoloji-geokimyəvi tədqiqi, həmçinin əmələgəlmə və inkişaf şəraiti haqqında müəyyən fikir yürütməyə şərait yaradır.
Açar sözlər: kerogen, piroliz, bitum, pirogen suyu
İstifadə olunmuş ədəbiyyat:
1. Əliyev Ad.A., Quliyev İ.S., Dadaşov F.H., Rəhmanov R.R.. "Dünya palçıq vulkanlarının atlası". "Nafta-Press", Sandro Teti Editore, 2015, 302 s.
2. Odonne Francis, Imbert Patrice, Dupuis Matthieu, Aliyev Adil A., Abbasov Orhan R., Baloglanov Elnur E., Vendeville Bruno C., GabaldaGerminal, Remy Dominique, Bichaud Victoria, Juste Rémy, Pain Maëlys, Blouin Arthur, Dofal Anthony, Gertauda Mathieu. Mud volcano growth by radial expansion: Examples from onshore Azerbaijan, Marine and Petroleum Geology, Volume 112, 2020, 104051. https://doi.org/10.1016/j.marpetgeo. 2019. 104051
3. Odonne Francis, Imbert Patrice, Remy Dominique, Germinal Gabalda, Aliyev Adil A., Abbasov Orhan R., Baloglanov Elnur E., Bichaud Victoria, Juste Remy, Dupuis Matthieu, Bonvalot Sylvain. Surface structure, activity and microgravimetry modeling delineate contrasted mud chamber types below flat and conical mud volcanoes from Azerbaijan. Marine and Petroleum Geology, Volume 134, 2021,105315. https://doi.org/10.1016/j.marpetgeo.2021. 105315
4. Bayramova A., Abbasov O.R., Aliyev A.A., Baloglanov E.E., Stamm F.M., Dietzel M., Baldermann A. Tracing Water–Rock–Gas Reactions in Shallow Productive Mud Chambers of Active Mud Volcanoes in the Caspian Sea Region (Azerbaijan). Minerals. 2023. 13(5):696. https://doi.org/10.3390/min13050696
5. Jiarui Liu, Tina Treude, Orhan R. Abbasov, Elnur E. Baloglanov, Adil A. Aliyev, Carolynn M. Harris, William D. Leavitt, Edward D. Young. Clumped isotope evidence for microbial alteration of thermogenic methane in terrestrial mud volcanoes. Geology, 2023, 52 (1), 22–26. https://doi.org/10.1130/G51667.1
6. Baloğlanov Elnur. Geochemical proxies of the gryphon breccia of mud volcanoes in East Azerbaijan: regularities in the distribution of chemical elements and spatial characteristics of sedimentation. Visnyk of V. N. Karazin Kharkiv National University, series "Geology. Geography. Ecology", 2023, 59, 8-17. https://doi.org/10.26565/2410-7360-2023-59-01
7. Əliyev Ad.A., İbadzadə A.C., Baloğlanov E.E., Səmədov E.S. Azərbaycanda dərində yatan çöküntülərin neftqazlılıq perspektivləri (Keyrəki, Otmanbozdağ, Axtarma-Paşalı və Torağay palçıq vulkanlarının məlumatlarına görə). Azərbaycanda Geofizika Yenilikləri, 2024, № 1-2, s. 4-9.
8. Baloglanov, E., Yolchuyeva, U., Akhundov, R., Samedov, E., Mustafayev, K. Mineralogical and geochemical proxies of Miocene sediments of Eastern Azerbaijan: Provenance and oil-bearing. Visnyk of V. N. Karazin Kharkiv National University. Series Geology. Geography. Ecology, 2025. 62, 11-24. https://doi.org/10.26565/2410-7360-2025-62-01
9. Yolchuyeva, U.J., Abbasov, O.R., Jafarova, R.A., Hajiyeva, G.A., Rahimov, R.A., Mehdiyeva, N.A., Baloglanov, E.E. A study of asphaltene solubility and aggregation due to sulfur heteroatoms: molecular dynamics simulation. Journal of Molecular Modeling, 2025, 31, 133. https://doi.org/10.1007/s00894-025-06358-z
10. Abbasov, O.R., Baloglanov E.E., Yolchuyeva U.J., Khuduzade A.I., Akhundov R.V., 2025, Factors controlling the formation and oil generating potential of the Middle Eocene organic-rich shales of Eastern Azerbaijan: Boletín de la Sociedad Geológica Mexicana, 77(1), A020724. http://dx.doi.org/10.18268/BSGM2025v77n1a020724
11. Jafarova Rena A., Yolchuyeva Ulviyya J., Abbasov Orhan R., Aliyeva Aygul F., Baloglanov Elnur E., Mehdiyeva Nazli A., Gasimova Fatma I. Phototransformation processes of oil sands bitumen under the influence of ultraviolet radiation. Coke and Chemistry, 2025. Vol. 68, p. 45–51. https://doi.org/10.3103/S1068364X25600022
12. Алиев Ад.А., Белов И.С., Ибадзаде А.Д. Горючие сланцы Азербайджана (геология, геохимия и использование). Труды ИГНАНА, Баку, Изд-во «Nafta-Press», 2002, № 30, с. 5-24.
13. Петров Ал.А. Углеводороды нефти. М:«Наука», 1984, 264 с.
14. Рахманов Р.Р. Грязевые вулканы и их значение в прогнозировании газонефтеносности недр. М: «Недра», 1987, 173с.
15. Тиссо Б., Вельте Д. Образование и распространение нефти (перевод с английского). М:«Мир», 1981, 501 с.